Hoài cố Lê


Sở dĩ có chuyện đến thời Minh Mệnh đế mà tư tưởng hoài cố Lê (懷故黎) chưa dứt trong sĩ lâm Bắc Thành, bởi vì ý thức hệ xưa coi “vua” với “nước” là một và mất “vua” như mất “nước”, “tôi trung không thờ hai chủ” và “gái chính chuyên chỉ có một chồng”. “Quốc gia” (國家) xưa không cần các yếu tố lãnh thổ, dân cư, chính thể như thế giới quan hiện đại mà chỉ bảo đảm chắc chắn rằng có một nhà cai trị.

Cha-Cho City, the metropolis of Tonqueen (Samuel Baron, 1685)

Họa phẩm Thành phố Kẻ Chợ, thủ phủ xứ Đông Kinh (Cha-Cho City, the metropolis of Tonqueen) do Samuel Baron vẽ năm 1685, in trong sách Mô tả vương quốc Đông Kinh (A Description of the Kingdom of Tonqueen) và xuất bản năm 1686.

Giả như triều Nguyễn chịu định đô ở Bắc Thành thì người xứ này đã không có ác cảm như vậy. Ngặt vì :

✎ Một là, kể từ thời Ninh vương Nguyễn Phước Chú (阮福澍, 1697 – 1738) thì Quảng Nam quốc (廣南國 ; tức xứ Đàng Trong) thực tế không còn thần phục triều Lê trung hưng (安南國 / An Nam quốc) và tồn tại như một quốc gia riêng biệt với phong hóa cũng khác biệt (một cách có chủ đích).

✎ Hai là, người Bắc Thành vốn tự hào với truyền thống Nho phong lâu đời nên chỉ coi các triều Tây Sơn, Nguyễn (những kẻ ít thấm nhuần tư tưởng Nho gia) như ngoại xâm đô hộ (thậm chí, mối ác cảm này không hề tồn tại trong mối quan hệ giữa Bắc Thành với Trung Hoa).

✎ Ba là, các đạo luật phân biệt kỳ thị và cưỡng bức đồng hóa triệt để của triều Nguyễn.

世界人物図巻·東京人 1

Họa phẩm Đông Kinh nhân (東京人) trong sách Thế giới nhân vật đồ quyển (世界人物圖巻 / 世界人物図巻), ấn hành tại Nhật Bản, mô tả đời sống thượng lưu thời Lê trung hưng.

Ít nhất có thi phẩm Thăng Long hoài cổ (Nguyễn Thị Hinh), Tràng An hoài cổ (Nguyễn Công Trứ) và Thăng Long thành hoài cổ (Phan Trọng Mưu) chính để bộc bạch sự đau xót của người trung nghĩa thời vong quốc. Dẫu thế, đằng sau hình tượng “cố Lê” (故黎) là sự nuối tiếc một nền văn hiến rực rỡ đã mai một, chứ kỳ thực triều đại này cũng gây nhiều phiền toái cho thần dân của mình.

Cáo trắng, trâu vàng chuyện có không,
Đêm trăng bao độ rước thuyền rồng.
Nào khu yếm xống hàng quan thị,
Đâu chỗ ca chèo bóng gái cung.
Xờ xạc đầu vời sen rạc lá,
Phất phơ cuối bãi, sậy phơi bông.
Lâu đài Lê – Trịnh tìm đâu tá,
Bảng lảng rêu xanh bóng ác hồng.

(Ngô Tất Tố – “Tây hồ hoài cổ”)

Lord Trịnh Sâm and Lady Đặng Thị Huệ having a tea party at Tả Vọng House

Họa phẩm thời Lê trung hưng, mô tả Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm (鄭森, 1739 – 1782) thưởng trà cùng Tuyên phi Đặng Thị Huệ (鄧氏惠, ? – 1784) ở Tả Vọng đình (寫望亭).

Sơn Nam Tử

Advertisements
Categories: ❀ VĂN SỬ | Nhãn: | Bạn nghĩ gì về bài viết này?

Điều hướng bài viết

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Tạo một website miễn phí hoặc 1 blog với WordPress.com.

%d bloggers like this: