Một ghi chép lý thú về tình hình xứ Nam Hà sau cuộc nổi dậy của anh em nhà Tây Sơn


Đêm qua đọc lại cuốn Một chuyến du hành đến xứ Nam Hà trong các năm 1792 và 1793 (A voyage to Cochinchina, in the years 1792 and 1793) của Sir John Barrow (1764 – 1848), phát hiện ngay từ đoạn đầu, dù rất ngắn nhưng dường như phác họa gần 100 năm lịch sử Việt Nam thời hiện đại. Có thể lầm, hoặc có thể vì đây là tình trạng đã kéo dài và khó sửa đổi.

Coast of Cochin-China. Hand-coloured with gray wash frame, original aquatint by Thomas Daniell (1749-1840) and William Daniell (1769-1837). London, Oct. 1, 1810

Họa phẩm mô tả bờ biển xứ Nam Hà do Thomas Daniell (1749 – 1840) và William Daniell (1769 – 1837) vẽ và xuất bản tại London vào ngày 1 tháng 10 năm 1810.

Vào năm thứ 35 triều Cảnh Hưng, nhà vua Nam Hà khi đó 50 tuổi (năm 1774 của kỷ nguyên Cơ Đốc), một cuộc nổi dậy đã bất ngờ bùng nổ ở kinh đô, thành phố Quy Nhơn, và đã bắt đầu tràn ra khắp nơi.

Cuộc phiến loạn này do ba anh em cầm đầu. Người anh có tên là Nguyễn Nhạc, là một thương gia giàu có đã tiến hành công việc buôn bán mở rộng với Trung Hoa và Nhật Bản ; người thứ hai là Long Nhương, tướng lĩnh cấp cao, một nhà chỉ huy lớn ; còn người em thứ ba là một tu sĩ. Một sự kết hợp nguy hiểm như vậy giữa tiền của, binh quyền và sức ảnh hưởng trong tinh thần dân chúng chỉ gặp phải sự kháng cự yếu ớt phần nào của nhà vua, một người có thể tạng ốm yếu và thói quen bạc nhược về cơ thể, trong nhiều năm đã giao nhượng quyền bính cho đám tướng lĩnh của ngài, mà phần lớn là những hoạn quan.

Lúc đó còn có những hoàn cảnh khác dẫn dắt người ta đi theo ý đồ của những lãnh tụ phiến quân. Việc áp đặt thuế thân đã gây nên một nỗi bất bình chung trong dân chúng. Bước đầu tiên mà quân giặc tiến hành, theo cách thức thường sử dụng trong những trường hợp như vậy, là bắt giữ nhà vua và bảo đảm không cho một ai trong hoàng tộc đến tiếp cận ; tất cả những người rơi vào tay họ đều lập tức bị xử tử.

Thành phố Sài Gòn được coi là nơi thuận tiện cho công việc dấy nghĩa của vị quân vương bị phế truất ; do đó, một đạo quân được điều về tấn công thành phố. Những thành lũy bị san phẳng, 20.000 cư dân bị chém giết. Những vụ xét xử và hành hình đã diễn ra hàng ngày trên mọi miền của đất nước, viện cớ là có những âm mưu chống lại kẻ tiếm quyền.

Về phía họ, những người này đã không bỏ qua bất kỳ biện pháp hoặc cơ hội nào để có thể gây được ảnh hưởng trong quần chúng. Thương nhân tổ chức những bữa tiệc sang trọng, hội hè và những cuộc bắn pháo hoa ; tướng lĩnh thì phỉnh nịnh quân sĩ ; các tu sĩ thì tuyên truyền trong đám quần chúng vô tư về những thánh chỉ của Thiên, thứ đã ra lệnh cho ba con người nổi tiếng đó, tới đây sẽ đứng ra làm nhà cai trị của họ.

【Theo bản dịch của Nguyễn Thừa Hỷ, Nhà xuất bản Thế Giới, 2008】

A voyage to Cochinchina, in the years 1792 and 1793 - In the 35th year of the reign of Caung-shung (1)

A voyage to Cochinchina, in the years 1792 and 1793 - In the 35th year of the reign of Caung-shung (2)

A voyage to Cochinchina, in the years 1792 and 1793 - In the 35th year of the reign of Caung-shung (3)

Advertisements
Categories: ❀ VĂN SỬ | Nhãn: | Bạn nghĩ gì về bài viết này?

Điều hướng bài viết

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Blog tại WordPress.com.

%d bloggers like this: