Cái gọi là “sự đa dạng của văn hóa Việt Nam”, do đâu mà có ?


Một trong những sai lầm to béo nhất của người nghiên cứu văn hóa Việt Nam hiện đại là… cái gì cũng quy thành văn-hóa-Việt-Nam được, đặc biệt là nếu muốn nói đến văn hóa của một sắc tộc gọi là người Kinh, hay muốn rút ra một “đặc trưng” nào đó của “văn hóa Việt”. Vì thiệt sự là… mở sử ra đọc đê, sẽ cảm thấy rất hoang-mang-bối-rối về cái gọi là “người Kinh” này. Bỏ qua một bên cái gọi là khoa học nhân chủng, nội việc tìm hiểu xem “người Kinh” phân bố ở đâu cũng đã là việc cực khó.

À Hoa-binh les notables Muong accueillent Bao-dai le 21 décembre 1951

Không nói đến hai miền kia, sự pha trộn văn hóa nhân chủng phổ biến, thì nội vùng Bắc Bộ (hay xưa gọi là Bắc Kỳ), đọc sử đê, rồi sẽ thấy hoang mang cực độ khi thổ dân phân bố ở mọi nơi, không chỉ Thanh Hóa, Nghệ An đâu, mà còn nguyên dải Ninh Bình, Hòa Bình, Vĩnh Phúc, Sơn Tây đến tận… Hà Nội. Vầng, đợt “truy quét” thổ dân nổi loạn năm 1837 triều Minh Mệnh, truy nguyên dải từ Thanh Nghệ lên Hà Nội. Theo các báo cáo của quan chức nhà Nguyễn, các sách thổ dân này có tập tính “dân Thổ trước đây chỉ là đầy tớ của thổ tù”, và các thổ tù này nay đánh mai phản tùy theo… thời tiết, triều đình vốn dĩ không thể quản được. Hơn nữa, các động sách này có thể rất lớn, một sách có thể chia thành 2-3 xã, nghĩa là bằng 2-3 làng của người Kinh. Họ phân bố trên diện rộng và có thể rất đa dạng, như theo báo cáo khác về một vùng “sống dựa vào núi, 2-3 nhà chung một khu, không thành làng”. Thổ tù của các động sách này được báo cáo rằng thường kết hôn với người các xã lân cận, dùng hôn phối làm công cụ kết giao (vầng, hãy nhớ tới lịch sử một triều nào đó). Các thổ tù ấy năng tiếp cận văn hóa “người Kinh”, mời thầy giáo “Kinh” về dạy cho con em học, nhưng lại cấm dân chúng học. Ở lãnh vực buôn bán, họ còn giao kết khá chặt chẽ với nhiều “người Kinh”, như khi quan quân nhà Nguyễn truy ra vũ khí nóng lạnh của họ đều do mua từ “người Kinh” cả. Sự giao thoa lẫn lộn này có thể đã xóa nhòa ranh giới của nhiều ngôn ngữ và phong tục, chỉ có thể phân biệt được ở cơ cấu chính trị, điều vốn đã bị tiêu hủy từ năm 1837.

Năm 1837, sau khi đã “thống nhất” được toàn bộ cơ cấu chính trị quốc gia từ Nam chí Bắc, vua Minh Mệnh vội tung sức ra trừ nốt “cái gai” thổ dân Thanh Nghệ (Nếu như ta nhớ rằng Lê Văn Khôi là do Lê Văn Duyệt lượm về từ đợt “trừ phỉ” ở Thanh Nghệ, sau này cầm đầu cuộc nổi loạn Phiên An là người Thanh Nghệ). Và trên mỗi bước đường quân triều đình đi, lấy được sách nào thì họ “cơ cấu hóa” toàn bộ dân chúng, thổ ti thành thôn xóm với cơ cấu y “người Kinh”, lại cũng chia đất lập làng. Những đất “thổ mục” được chuyển thành làng xóm, hóa thành “người Kinh” như đã nói trên, kéo từ Thanh Nghệ ra tận Hà Nội. Đặc biệt hơn, để ngăn chặn sự liên kết của các thổ ti (đã được chuyển thành lý trưởng, hương trưởng), quan lại đã đề xuất luật cấm lấy vợ chồng ngoài làng ở những khu vực này. Vầng, với cái luật đó thì hẳn cũng đã có khả năng nhận ra những khu vực “trước là động sách” khá rõ.

Quay trở lại với truyện văn hóa, như đã thấy trên, sự phân biệt Kinh-Thổ đã bị xóa nhòa ở khu vực hạ du Bắc Bộ từ giữa thế kỷ XIX, nhưng đó mới chỉ là cái vỏ hành chính. “Người Thổ” được đưa vào làng xã (mà với các động sách “nổi loạn ương ngạnh”, quân triều đình còn đốt cả rừng, phá hết nhà cửa để dồn dân thành làng). Tuy nhiên, lãnh tụ họ thì không thay đổi, và còn rất ít thời gian trước khi người Pháp đến, báo hiệu cho một quá trình “đồng hóa” còn mạnh mẽ hơn. Dù triều Nguyễn cũng đã đặt quan dạy học các kiểu, cố gắng truyền bá “văn hóa Kinh” vào những khu vực này, e rằng có rất ít tác dụng thay đổi “văn hóa truyền thống” của họ. Cho nên, đừng thấy đỏ mà tưởng chín, hay nói cách khác là nhìn làng này làng này có phong tục nọ kia mà tưởng “văn hóa Kinh” nó vậy. Thật ra, sự “đa dạng văn hóa” của người Việt Nam ngầm ẩn một hiện tượng lịch sử khác, phức tạp hơn nhiều. Và, đừng hỏi mềnh “văn hóa Kinh” ra sao, mềnh cũng hông biết đâu !

Trường An

Advertisements
Categories: ❀ VĂN SỬ | Nhãn: , | Bạn nghĩ gì về bài viết này?

Điều hướng bài viết

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Blog tại WordPress.com.

%d bloggers like this: