Đại lược cổ văn Tây phương (kỳ 3)


Triều Dương : Câu này đúng tinh thần La Mã luôn… Bản dịch của Robert Fitzgerald là đỉnh nhất rồi, của John Dryden vào thế kỷ XVIII nên hơi khó đọc. Thi ca Latin khoai lắm đấy, dịch giả thời này đéo đủ trình dịch đâu ; đến Ovidius, Horatius còn đéo ai dịch ra hồn nữa.

Tu regere imperio populos, Romane, memento
(Hae tibi erunt artes), pacique imponere morem,
Parcere subjectis et debellare superbos.

Roman, remember by your strength to rule
Earth’s people – for your arts are to be these :
To pacify, to impose the rule of law,
To spare the conquered, battle down the proud.

Kình Văn : Coi như là tập hiểu cổ văn Tây dương. 😄

Triều Dương : Học giả thời nay gần như chẳng mấy ai chuyển ngữ nổi thơ Latin đâu, nên cũng đúng là ở Việt Nam thì từ văn chương đến thi ca La Mã gần như chẳng mấy ai biết. Đối với Tây phương thì đó vẫn là một thứ kiệt tác của ngôn từ. Khi phần lớn không có ai đủ trình và chất thơ để dịch thì họ vẫn khuyến khích tự đọc cổ Latin, ông có thể sánh Đường thi với Lạp-đinh thi.

Kình Văn : Với đương thời thì Aeneis có phẩm chất chỉ tương đương Thép đã tôi thế đấy hoặc Sống mãi với thủ đô thôi, nhưng qua thời gian thì cái làm nên giá trị vĩnh hằng của nó là ngữ văn. Ngàn năm nữa người ta sẽ đọc Alexandre Dumas như cách tôi và ông đọc Vergilius bây giờ.

Triều Dương : Cái gì cũng cần sự trải nghiệm với thời gian. Đương thời Vergilius ai cũng hiểu ngữ cảnh Aeneis nên họ không thấy nhiều hứng thú, vì cơ bản xào lại motif Ilias, nhưng về ngữ văn học thì cấu trúc và tinh thần La Mã vẫn nổi bật hơn.

Kình Văn : So với thời đại Hi Lạp thì văn học La Mã có thể coi là bước giật lùi lớn của nghệ thuật Âu châu.

Triều Dương : Murakami Haruki cũng chưa chắc trường tồn đâu, 100 năm nữa liệu có ai đọc sách ông ta hay không.

Kình Văn : Cũng chưa đoán trước được, vì có nhiều trứ tác phải sau khi tác giả chết thì mới vang danh.

Triều Dương : La Mã trước khi Augustus đăng cơ gần như không có văn hóa thưởng thi ca kịch mà lại. Chính ra Vergilius chết sớm mà vai trò tiên phong của ông ta mới được ghi nhận, chứ sống thêm tí nữa chắc gì đẻ thêm đứa con tinh thần nào ra hồn. Aeneis là sử thi cực khó dịch, cổ Latin phải nói là nội hàm sâu không kém cổ Hi Lạp. Theo Aeneis thì Aeneas là anh hùng tị nạn đầu tiên của La Mã. 😏 Một thằng mọi Tiểu Á dong buồm đến Latium từ thành Troia đổ nát, rồi thành tổ tiên của Romulus và Remus, hai anh em đó sau này còn liên quan đến đám phụ nữ Sabini nữa. Khởi nguyên truyền thuyết của Hi-La khá hấp dẫn, ai cũng biết Ilias là tác phẩm hư cấu, nhưng khi khai quật điện Knossos trên đảo Krete và nền văn minh Mykenai trên bán đảo Peloponnesos, cuối cùng người ta vẫn phải dựa vào Ilias để xác định những Agamemnon, Menelaos, hay Achilleus xuất thân từ vùng nào. Và rõ ràng rằng Agamemnon, con vua Atreus, anh trai Menelaos, đến từ Mykenai.

Kình Văn : Có chứ, chất liệu của huyền thoại là bối cảnh đương thời và các tính cách đương thời, ví như : Tại sao Romulus và Remus lại uống sữa sói ấy. Các anh hùng là thuộc tính đã biểu tượng hóa của thành bang hoặc cộng đồng chứ gì đâu, cho nên tụi Âu dùng danh xưng “hero” nghĩa là anh hùng kiêm nhân vật chính cũng hữu lý.

Triều Dương : Cơ bản những anh hùng thành Troia đều có danh xưng là “vua”.

Kình Văn : Ế, đừng nhầm nha ! Có ít nhất hai thế hệ anh hùng đấy : Argonault và Troian.

Triều Dương : Đang nói đám Troian và dựa theo Ilias. Nhờ Ilias mà giai đoạn viễn cổ Hi Lạp người ta mới gán được các anh hùng cho mấy thành bang sơ khai nhất định, ngay trước khi nó chìm vào thời suy thoái và chỉ khôi phục vào năm 800 tiền Công nguyên.

Kình Văn : Ừ, hệ thống huyền thoại Hi Lạp thực tế là một thứ “sử ký” rơi rớt lại về cái thời khi người Hi Lạp “chính thống” chưa tràn xuống. Thế tức là, khi ấy nó thuộc văn minh Mykenai và có thể cái quốc danh Hellas chưa xuất hiện…

Triều Dương : Trước đó có mấy danh xưng. Achaia chỉ Hi Lạp, còn Achaian, Danaäns, Argives để chỉ người Hi Lạp. Mà Hi Lạp tôi nói ở đây theo ngữ cảnh hiện đại thôi, chứ trước đó Troia không coi mình là Hi Lạp đâu.

Kình Văn : Bản chất danh xưng Hi Lạp cũng là hú họa, kiểu như Thịnh Vượng Chung ấy. Liên Hiệp Quốc chẳng hạn, có phải nước nào cũng thuộc tổ chức đó đâu ?

Triều Dương : Cái tên Hellas và Hellene chắc cũng có liên quan đến Helena vợ Menelaos bị Paris quyến rũ. Sau này các thành bang dần hình thành bản sắc chung dựa theo ngôn ngữ và văn hóa.

Kình Văn : Có lẽ mang nghĩa “liên minh [vì] Hellen”.

Triều Dương : Liên minh đi đòi vợ ! 😜

Kình Văn : Europa có lẽ là sản phẩm của văn hóa Krete : “Children : Minos, Rhadamanthys, Sarpedon“.

Triều Dương : À, tôi nhầm ! Hellene theo thần thoại Hi Lạp là tổ tiên của người Hellene hay là xứ Hellas sau này.

Kình Văn : Thì cũng thế cả ! Một “thành tích” hư cấu của lão mù Homer. Cả Hellen, Paris, Europa lần đầu được nhắc đến trong Ilias.

Triều Dương : Đám Hi Lạp ở cổ điển thời kỳ đều truy ngược Ilias để tái định hình bản sắc. Europa thì tôi chưa đọc hết Ilias nên không rõ được.

Kình Văn : Có gì đâu, một công chúa Tiểu Á bị Zeus hiếp dâm để sinh ra các vị vua trị vì Krete thôi mà, trong đấy lừng lẫy nhất là Minos. Thế giới Hi Lạp xưa kia chưa bao giờ phủ nhận bản sắc và sự thịnh vượng của miền này.

Triều Dương : À đúng là có Europa trong Ilias. Theo sử ký của Herodotos thì Europa bị đám Hi Lạp bắt cóc để trả thù cho việc công chúa Io xứ Argos bị người Phoenicia bắt đi trước đó. Có vài thuyết khác nhau, ông cứ coi Herodotos như Tư Mã Thiên ấy.

Advertisements
Categories: ♥♥ Văn chương chí | Bạn nghĩ gì về bài viết này?

Điều hướng bài viết

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Tạo một website miễn phí hoặc 1 blog với WordPress.com.

%d bloggers like this: