Quốc sử An Nam (kỳ 1)


Như mặt trăng tách ra từ trái đất, thành hành tinh của địa cầu, An Nam (Bắc Việt) từ khi tách khỏi mẫu quốc Trung Hoa chưa bao giờ thoát khỏi ảnh hưởng của Tàu. Không phải chỉ người các nước khác, mà suốt ngàn năm nay, ngay chính Bắc Việt vẫn luôn tự nhận mình là “tiểu Trung Hoa”. Nguồn cơn ấy, có đọc Đại Việt sử ký toàn thư ta mới cảm thông phần nào tâm trạng các triều đại An Nam : Nỗi khắc khoải của đứa con bỏ nhà ra đi vì tưởng mình bị ruồng bỏ.

QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH BỘ QUỐC SỬ

An Nam bắt đầu có quốc sử vào triều Trần, khoảng hậu bán thế kỷ XIII.
Trần Hoảng (Trần Thánh tông), thời gian tại vị (1258-1279) đã có nhiều nỗ lực củng cố và phát triển bộ máy nhà nước (tất nhiên là theo khuôn mẫu Trung Hoa). Ngoài các Thượng thư sảnh tương đương Lục bộ, có nhiều cơ quan mới được thành lập: Ngự sử đài có trách nhiệm giám sát công việc triều chính, Hàn lâm viện lo giấy tờ, Quốc tử giám chăm nom giáo dục cho các con quan, Thái y viện chăm sóc sức khỏe hoàng tộc, và Quốc sử viện để biên soạn lịch sử.
Đầu năm Nhâm Thân [niên hiệu Thiệu Long 15 (1272)]: “Mùa Xuân, tháng giêng, Hàn lâm viện Học sĩ kiêm Quốc sử viện Giám tu[1] Lê Văn Hưu vâng sắc chỉ soạn xong bộ Đại Việt Sử Ký, từ Triệu Vũ đế đến Lý Chiêu hoàng, gồm 30 quyển, dâng lên. Vua xuống chiếu khen ngợi” (theo Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ 5 – Thánh tông hoàng đế, tờ 33a-b).
Từ đó, bộ quốc sử này thành căn cốt của lịch sử An Nam (tức Bắc kỳ). Suốt 250 năm tiếp theo, các đời “sử gia” sẽ lần lượt chỉnh sửa nó theo ý vua mình, đời sau lại tô trát thêm vôi vữa lên, cho thành dung mạo 4.000 năm văn hiến An Nam.
Bộ Đại Việt Sử Ký (1272) triều Trần được bắt đầu bởi Triệu Đà và kết thúc vào lúc Lý Chiêu hoàng nhường ngôi cho Trần Cảnh. Suốt thời gian dài hơn 180 năm, nó cứ thế nằm im, ít ai biết đến. Thế rồi đến triều Lê thì các vì vua tỏ ra đặc biệt hứng thú với lịch sử, bắt đầu tìm cách đóng dấu ấn của mình lên đó. Vào 1455, Lê Bang Cơ (Nhân tông) sai Phan Phu Tiên lôi bộ sử ra, chép thêm giai đoạn từ Trần Thái tông cho đến khi quân Minh rút về nước. Lúc này (1455), bộ quốc sử vẫn mang tên Đại Việt Sử Ký.
Một phần tư thế kỷ sau, năm 1479, Lê Hạo (Lê Thánh tôn) sai Ngô Sĩ Liên chỉnh lý lần nữa. Đến đây, bộ sử có thêm họ Hồng Bàng với 18 đời Hùng vương, đổi tên thành Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (gọi tắt là Toàn thư).
30 năm sau, vào 1511, đến phiên Lê Trừu (Tương Dực đế) sai Vũ Quỳnh tiếp tục chỉnh lý, và đổi tên thành Đại Việt Thông Giám Thông Khảo (gọi tắt Thông giám).
Rồi 150 năm sau nữa, Duy Vũ (Lê Huyền tông) lại sai Phạm Công Trứ tiếp tục công trình chỉnh lý, chép thêm việc nước trong 13 năm (1663-1675) của triều đại mình vào, và gọi đó là Đại Việt Sử Ký Tục Biên. Đây cũng là lần tu sửa cuối cùng; bởi sau đó, nhà Nguyễn sẽ cho soạn bộ quốc sử riêng của mình, không chung đụng với lịch sử bọn Bắc kỳ[2].

SỰ “THẤT LẠC” CỦA QUỐC SỬ

Về tăm tích bộ quốc sử đầu tiên Đại Việt Sử Ký, các sử gia An Nam thường dẫn Văn Tịch Chí trong Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí của Phan Huy Chú để đổ thừa rằng sách bị nhà Minh cướp mang về Tàu.
Điểm qua danh mục các sách được cho là bị Minh cướp đi[3], ta thấy số lượng sách quả là ít ỏi, mỗi đầu sách chỉ có 1 bản. Ở An Nam, nghề in khắc mộc bản đã xuất hiện từ cuối triều Lý, nhưng sách của hoàng thất được kể là bí mật quốc gia, không phổ biến ra ngoài, nên chỉ được lưu trữ một, hai bản chép tay, và cất kỹ trong bí các. Thành thử trách người một phải trách ta mười: là do bọn vua chúa muốn giữ sách vở làm của riêng nên mới phải dễ dàng cụt vốn đến vậy.
Nhưng điều đáng lưu ý là số phận bộ Đại Việt sử ký, có thật nó bị Minh cướp đi hay không? Nếu vậy, tại sao các bộ sử sau đó vẫn chép lại được những lời bình của Lê Văn Hưu? Câu trả lời nằm ở cung cách “biên soạn” quốc sử của An Nam: cứ đời sau “chỉnh lý” đời trước, chỉnh lý xong thì lấy bộ sử của mình làm chuẩn mực, bộ của tiền triều mặc nhiên bị mất đi tính chính thống đã có trước đó. Đại Việt Sử Ký sở dĩ thất truyền chính vì lẽ đó, giặc Minh chỉ là cái cớ các sử gia An Nam mượn để vu vạ mà thôi.

SỰ GIÃN NỞ CỦA LỊCH SỬ AN NAM

Vũ trụ giãn nở làm sao thì lịch sử An Nam giản nở y chang vậy. Ban đầu, Lê Văn Hưu lấy Triệu Đà làm mốc khởi điểm cho lịch sử Đại Việt đã là sự bắt quàng lố bịch, cốt để cho nước mình có hơi hướm của Tàu[4]. Đến Ngô Sĩ Liên thì mốc thời gian đó được đẩy lùi thêm 26 thế kỷ, để được tự xưng văn hiến Nam bang cũng ngang ngửa với thiên triều, ít ra cũng ở cái tuổi.
Trong những câu chuyện thần thoại quả có phần nào mang trong đó ký ức của dân tộc, nhưng với những thần thoại của An Nam thì phải cảnh giác: chúng thường vay mượn từ các điển cố thư tịch Trung Hoa. Ngay mấy dòng đầu bộ Toàn thư, Ngô Sĩ Liên đã bê nguyên cốt chuyện của tiểu thuyết Tàu để xây dựng hình tượng thủy tổ tộc An Nam:
“Kinh Dương vương tên húy là Lộc Tục, con cháu họ Thần Nông. (…) Vua lấy con gái Động Đình quân tên là Thần Long, sinh ra Lạc Long quân (Xét Đường kỷ chép: thời Kinh Dương có người đàn bà chăn dê, tự xưng là con gái út của Động Đình quân, lấy con thứ của Kinh Xuyên, bị bỏ, viết thư nhờ Liễu Nghị tâu với Động Đình quân. Thế thì Kinh Xuyên và Động Đình đời đời làm thông gia với nhau đã từ lâu rồi)” (Toàn thư, Ngoại kỷ, q.1, Hồng Bàng thị, t.1b).
Câu chuyện Lộc Tục lấy con gái Hà bá hồ Động Đình đó chính là chuyển thể từ “Liễu Nghị truyện” của Lý Triều Uy, một nhà văn đời Đường (776-820)[5].
Vậy là bắt đầu từ cuối thế kỷ XV, tộc An Nam đã sinh thành tổ tiên cho mình. Công tạo hóa huyền cơ ấy là của Ngô Sĩ Liên, ông đã khéo chế biến cuốn tiểu thuyết của Tàu để cho ra một ông tổ Bắc Việt cưới vợ khác loài, đẻ được trăm trứng, từ đó tăng thêm ý vị đậm đà cho hai chữ “đồng bào” của dòng giống Rồng Tiên xàm xí mứng.
Đương thời, trong tác phẩm “Việt sử tiêu án”, Ngô Thì Sĩ từng công kích ông sử gia cùng họ về việc tiểu thuyết hóa lịch sử này. Sinh thời, nhà nghiên cứu Tạ Chí Đại Trường cũng liên tục phê phán việc nhận quốc tổ cà chớn: “Cái nguồn gốc xưa cũ 4.000 năm đó là của các ông nhà nho chắp nối mớ sách vở các ông đọc được với phần nghe ngóng về cái đền Hùng vương ở xứ sở các ông, đem lập ra một tông phả không kể gì đến sự bình thường của luận lý, quên cả sự nhờ cậy để đến ngày nay người ta mỉa mai là bám víu trèo cao. Nhưng đó cũng được coi là sự bình thường của lịch sử, nên Ngô Sĩ Liên đưa vào quyển quốc sử, trở thành chân lý của muôn đời”[6]. Thậm chí trong diễn từ nhận giải Phan Châu Trinh năm 2014, ông cho cái Quốc hội đã quyết định lấy mùng 10 tháng Ba âm lịch làm ngày nghỉ lễ[7] là ngu dốt.
Xén tiền của doanh nghiệp để trao tặng cho người lao động toàn quốc thêm một ngày nghỉ lễ, đó là công nghiệp vĩ đại và có ý nghĩa nhất trong sự nghiệp hoạt động cách mạng của ngài Nguyễn Phú Trọng. Mà thật ra, bọn cầm quyền có ngu đâu mà tin ở cái thứ tổ tiên tào lao bí đao đó, chẳng qua hình tượng 18 vua Hùng đối với họ có ý nghĩa cực trọng – đó chẳng phải là một tập thể cùng được làm vua đó sao?

~~~~~~~~~~~~

[1] Giám tu 監脩: chức quan tạm thời, được đặt ra để giám sát quá trình thực hiện một hạng mục công trình nào đó cho đến khi công trình nó hoàn thành. Ở đây, Lê Văn Hưu là Học sĩ của viện Hàn lâm được kiêm cử làm chủ biên bộ quốc sử, khi biên xong bộ đó cũng là lúc chấm dứt nhiệm vụ. “Giám tu” không phải chức vụ đứng đầu Quốc sử viện như các “sử gia” An Nam sau này giải thích.
[2] Tức bộ Đại Nam Thực Lục do Quốc sử quán thời Minh Mạng và Thiệu Trị biên soạn trong gần 90 năm (1821-1909), chép các sự kiện từ 9 đời chúa Nguyễn cho đến đời vua Khải Định (từ 1558-1925). Bộ này gọi tắt là “Thực lục”; bởi triều Nguyễn được Bắc Việt đánh giá là “ngụy triều”, nên Thực lục cũng không được các sử gia Bắc Việt quan tâm.
[3] Theo Văn tịch chí, các sách quý hiếm của An Nam bị Minh cuỗm về Tàu làm của báu gồm:
– Lý Thái tông: Hình thư, 3 quyển
– Trần Thái tông: Quốc triều thông lễ, 10 quyển. Hình luật, 1 quyển. Kiến trung thường lễ, 1 quyển. Khóa hư tập, 1 quyển. Ngự thi, 1 quyển.
– Trần Thánh tông: Di hậu lục, 2 quyển. Cơ cừu lục, 1 quyển. Ngự thi, 1 quyển.
– Trần Dụ tông: Trần Triều đại điển, 2 quyển.
– Trần Nhân tông: Trung Hưng thực lục, 1 quyển. Thi tập, 1 quyển.
– Trần Minh tông: Thi tập, 1 quyển.
– Trần Anh tông: Thủy vân tùy bút, 2 quyển.
– Trần Nghệ tông: Bảo Hòa điện dư bút, 8 quyển. Thi tập, 1 quyển.
– Trần Quốc Tuấn: Vạn Kiếp bí truyền, 1 quyển. Binh thư yếu lược, 1 quyển.
– Chu Văn An: Tứ thư thuyết ước, 1 bộ. Tiều Ẩn thi, 1 tập.
– Trần Quốc Toại: Sầm lâu tập, 1 quyển.
– Trần Quang Khải: Lạc Đạo tập, 1 quyển.
– Trần Nguyên Đán: Băng Hồ thác tập, 1 quyển.
– Nguyễn Trung Ngạn: Giới Hiên thi tập, 1 quyển.
– Phạm Sư Mạnh: Hiệp thạch tập, 1 quyển.
– Trần Nguyên Đào: Cúc Đường di cảo, 2 quyển.
– Hồ Tông Thốc: Thảo nhàn hiên tần, 1 quyển. Việt Nam thế chí, 1 bộ. Việt sử cương mục, 1 bộ.
– Lê Văn Hưu: ĐẠI VIỆT SỬ KÝ, 1 bộ (Lịch triều hiến chương loại chí ghi “Đại Việt sử ký, 1 quyển”; Khâm định Việt sử thông giám cương mục thì ghi “Đại Việt sử ký 30 quyển”. Do bộ sử gồm 30 quyển, nên ở đây gọi là 1 bộ).
– Nguyễn Phi Khanh: Nhị Khê thi tập, 1 quyển.
– Hàn Thuyên: Phi sa tập, 1 quyển.
– Lý Tế Xuyên: Việt điện u linh tập, 1 quyển.
[4] Về Triệu Đà, sẽ bàn ở bài viết khác.
[5] Tóm tắt “Liễu Nghị truyện”: Liễu Nghị đi thi bị trượt, trên đường về thì gặp một thiếu phụ xinh đẹp. Nàng ta cho biết mình là con gái của Long vương cai quản hồ Động Đình, đã thành thân với con trai của Kinh Xuyên, nhưng bị chồng bạc đãi, bắt phải chăn dê. Cô Long nữ này nhờ Liễu Nghị báo dùm cha mình, để tố cáo hoàn cảnh khốn khổ đang phải chịu. Liễu Nghị bèn giúp đưa thư tới thủy phủ Động Đình. Nhà Hà bá nổi giận, giết con rể. Sau, Liễu Nghị cưới nàng Long nữ ấy. Hai vợ chồng đều thành tiên.
Câu chuyện Liễu Nghị lấy vợ này được các kịch tác gia đời Tống soạn thành tuồng, rất được người xem tán thưởng. nhờ đó, nó lưu truyền rộng rãi trong dân gian.
[6] “Để vào đâu?” bài viết cuối cùng của Tạ Chí Đại Trường.
[7] Ngày 02/4/2007, Chủ tịch quốc hội Nguyễn Phú Trọng ký sửa đổi bổ sung Điều 73 Luật lao động, cho người lao động thêm được 1 ngày nghỉ làm việc hưởng nguyên lương vào “giỗ tổ” mùng 10 tháng 3 âm lịch.

Lê Vinh Huy

Advertisements
Categories: ❀ VĂN SỬ | Nhãn: | %(count) bình luận

Điều hướng bài viết

One thought on “Quốc sử An Nam (kỳ 1)

  1. Pingback: Họ Hồng Bàng từ đâu ra ? | HOA TIÊN QUÁN

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Tạo một website miễn phí hoặc 1 blog với WordPress.com.

%d bloggers like this: